بوئین زهرا

 فصل اول:

مسير شماره 1 شامل:

·        ايستگاه شماره 1 معدن سنگ آهن پته كوه

·        ايستگاه شماره 2 كاروانسراي هجيب  

مسيرشماره (1)

ايستگاه اول= معدن پته كوه – كوه هاي جوشالو – جاده ساوه – بوئين زهرا:

توده هاي محل بيشتر ازنوع آنذريت – تراكي آنذريت ونفوذي مي باشند.

كاني هاي باريت،ماگنيتيت fe₂o₃ به همراه آهن ديده مي شوند. آهن اين منطقه ازنوع ماگمايي است يعني مواد مذابي كه به سمت بالا آمده اند كم كم سرد شده وبه صورت توده اي آهن را ايجاد كرده اند.

آهن ماگمايي بيشتر درامور ذوب آهن كاربرد دارد. نوع ديگر آهن رسوبي است كه كاربرد خاصي ندارد. نوع ديگر پلاسر است كه درالموت استخراج مي شود. والبته گاهي گدازه هاي بازالتي كه از كف اقيانوس بالا مي آيند نيز درتشكيل آهن مؤثرند.

درصد آهن درمعدن موجود،حدود 41 درصد مي باشد كه به صورت مانيتيت است. اين آهن كاربرد چنداني جهت ذوب ندارد.si   موجود نيز به 20 درصد مي رسد. درسيمان آبيك وشمال از مواد آهني اين معدن استفاده مي شود. البته مهمترين اشكال اين معدن آن است كه آهن آن با باريت مخلوط شده است. جهت استخراج اين معدن ابتدا نمونه برداري وباطله برداري مي نمايند وعيار آهن را مشخص مي نمايند (عيار سنجي) تا اقتصادي بودن آن مشخص شود. آهن هماتيت – آهن منيتيت – منگنز – بنتونيت وبا فاصله مس نيز دراين معدن به چشم مي خورد.

ايستگاه دوم= كاروانسراي شاه عباسي هجيب:

درمسير كاروان روي قزوين – اصفهان ودر حدود 30 كيلومتري جاده بوئين زهرا به ساوه كاروانسراي بزرگي وجود دارد كه به گزارش شاردن توسط زينب بيگم مادر شاه عباس اول با هزينه اي معادل چهار هزارتومان شاخته شده وبا بناهاي الحاقي اش از جمله دو باغ، دو آب انبار، يك گرمابه ويك جويبار بهترين كاروانسراي ايران به شمار آمده است.

مساحت 5850 متر مربع با 400 متر مربع زيربنا و 36 حجره از وسعت كم نظير اين كاروانسرا حكايت دارد. پلان كاروانسرا به صورت مربع بوده كه درتقاطع بيروني چهار ضلع آن برج هاي مدوري از سنگ وآجر برآورده اند كه ارتفاع آنها نيم متر از سطح رخبام بالاتر است.

سردر رفيع وبا شكوه ورودي درضلع غربي قرار دارد كه طرفين آن را دو طبقه ساخته وبا طاقنماهاي جناغي تزيين كرده اند. هشتي ورودي كه داراي فضايي وسيع است با سقف گنبدي بزرگي پوشش يافته واز تزئينات كاربندي دردور تا دور پايه قوس گنبدي آجري برخوردار است. دردوسوي هشتي اتاق هايي براي نگهبانان درنظر گرفته اند كه با راه پله اي به پشت بام راه مي يابند. حياط كاروانسرا كه به ابعاد تقريبي 40*43 متر گسترده داراي چهار ايوان است كه طاقنماهاي به ارتفاع 6 متردارد وپشت آنها       اتاق هاي بنا قرار گرفته كه مساحتشان از 9 تا 5/13 متر مربع متفاوت است.

درمركز حياط بناي آجري به شكل هشت ضلعي ساخته اند كه از دوچهار طاقي متصل به هم با قوس جناغي باز تشكيل شده وگنبدي 6 وجهي با آجر كاري زيبا دارد. اين بنا علاوه بر سرداب،كاربرد هايي همچون رخت شويخانه و.... داشته است.

درتمامي بناي  كاروانسرا،پايه آن برسنگ قرارداده وبقيه اش را با آجر بالا برده اند. پشت اتاق ها ودر چهارسوي كاروانسرا،راهرويي سراسر با طاقنماهايي عميق به شكل طاق ساخته اند كه در طرفين  داراي سكوهايي درارتفاع تقريبي يك متر از كف مي باشد وبه منظور بار اندازه ازآن استفاده مي شده وتوسط اتاق هاي ميانجي به حياط راه داشته است. از ويژگي هاي اين كاروانسرا مي توان از حمام وآب انبار وباغ هاي آن كه براي تأمين هزينه هاي نگهداري كاروانسرا وقف شده بود، ارتفاع بسيار كم درگاهي ورودي، حجره ها كه به منظور ايمن داشتن مسافران از سرما وگرماي  كويري وگردباها وتوفان هاي نفس گير منطقه طراحي شده و16 طاقنما درقسمت بيروني ضلع جنوبي براي داد وستد بازرگانان واستقرار نعلبندان، پالاندوزان وفروشندگان ساز وبرگ چهار پايان نام برد.

به دليل كم توجهي وحفاري هاي غيرمجاز ونيز خرابيهاي وارد بر كاروانسرا وآنچه از آن باقي مانده تنها بناي ظاهري ساختمان است.

ظاهراَ اين كاروانسرا اكنون توسط سازمان ميراث فرهنگي درحال تعمير است.

نكته قابل توجه اينكه در طراحي وساخت آب انبار كاروانسرا از قانون ظروف مرتبط (قانون محاسباتي درفيزيك) استفاده شده است كه هر انداز كاروانيان ومركبها از آب حوض استفاده مي كردند از حجم آب كم نمي شد.

ظاهراَ تاريخ ساخت اين بنا به سال 1050 قمري برمي گردد وحدود بيش از 370 سال از عمر اين كاروانسرا مي گذرد، جالب توجه اينكه زلزله سال 1341 بوئين زهرا با قدرت بيش از 7 ريشتر نتوانست آسيب جدي براين بنا وارد كند تنها قسمتي از ديوار جنوبي آن تخريب شد وجالب اينكه اين بنا از نظر زمين شناسي بر روي بخشي از گسل ايپك واقع شده است.

شكل 1 (كاروانسراي حجيب )